ท่ามกลางกระแสของโลกสมัยใหม่ที่การศึกษามักถูกลดทอนคุณค่าให้เหลือเพียงเครื่องมือเพื่อความสำเร็จทางโลก 'การศึกษาคาทอลิก' กลับยืนหยัดในมิติที่ลึกซึ้งกว่านั้นด้วยการมุ่งเน้น 'การศึกษาที่แท้จริง' (Vera Educatio) ซึ่งเป้าหมายไม่ใช่แค่การให้ความรู้ แต่คือการปั้นแต่งมนุษย์ให้สมบูรณ์พร้อมทั้งร่างกาย ศีลธรรม และสติปัญญา บทความนี้จะพาท่านร่วมเดินทางย้อนรอยประวัติศาสตร์อันเข้มข้นของพันธกิจด้านการศึกษาของพระศาสนจักร โดยใช้ 'ประมวลกฎหมายพระศาสนจักร มาตรา 795' เป็นกุญแจสำคัญในการถอดรหัส เราจะไปสำรวจวิวัฒนาการทางความคิดที่สืบทอดมาตั้งแต่สมัยคริสตกาล ผ่านยุคปิตาจารย์ การปฏิรูปครั้งใหญ่ในสังคายนาวาติกันครั้งที่ 2 มาจนถึงปัจจุบัน เพื่อค้นหาคำตอบว่า พระศาสนจักรคาทอลิกต้องต่อสู้ ปรับตัว และรักษาสมดุลอย่างไร ท่ามกลางความท้าทายของสังคมพหุนิยมที่พยายามแยกศาสนาออกจากการศึกษา

กฎหมายมาตรา 795 และคำนิยามของการศึกษา (คาทอลิก)

ประมวลกฎหมายพระศาสนจักร ปี ค.ศ. 1983 ไม่ได้ระบุมาตราใดที่ให้คำนิยามของการศึกษาคาทอลิกไว้อย่างชัดเจน แต่มาตรา 795 กลับให้คำนิยามกว้างๆ ของ vera educatio หรือ "การศึกษาที่แท้จริง" ไว้ดังนี้

(คำแปลภาษาไทย ความหมายของการศึกษาที่แท้จริงตามกฎหมายพระศาสนจักร มาตรา 795)
"เนื่องจาก การศึกษาที่แท้จริง ต้องมุ่งไปสู่การอบรมสร้างบุคคลมนุษย์อย่างครบถ้วน ซึ่งมองไปถึงบั้นปลายท้ายสุดของเขาหรือเธอ ตลอดจนความดีส่วนรวมของสังคม เด็กและเยาวชนจึงควรได้รับการเลี้ยงดูในลักษณะที่พวกเขาสามารถพัฒนาพรสวรรค์ทางร่างกาย ศีลธรรม และสติปัญญาของตนได้อย่างกลมกลืน ได้รับสำนึกรับผิดชอบและการใช้เสรีภาพอย่างถูกต้องสมบูรณ์แบบยิ่งขึ้น และได้รับการอบรมให้มีส่วนร่วมอย่างแข็งขันในชีวิตทางสังคม"

(English translation from Vatican.va)
Can. 795 Since true education must strive for complete formation of the human person that looks to his or her final end as well as to the common good of societies, children and youth are to be nurtured in such a way that they are able to develop their physical, moral, and intellectual talents harmoniously, acquire a more perfect sense of responsibility and right use of freedom, and are formed to participate actively in social life.

(Original latin text)
“Cum vera educatio integram persequi debeat personae humanae formationem, spectantem ad finem eius ultimum et simul ad bonum commune societatum, pueri et iuvenes ita excolantur ut suas dotes physicas, morales et intellectuales harmonice evolvere valeant, perfectiorem responsabilitatis sensum libertatisque rectum usum acquirant et ad vitam socialem active participandam conformentur.” ̶ 1983 CIC Can. 795 [1]

ความเห็นของนักกฎหมาย

เราสามารถพบข้อคิดเห็นทั่วไปบางประการได้จากบรรดานักเขียนที่อธิบายเกี่ยวกับมาตรา 795

Sharon A. Euart (2000) ได้อธิบายถึงมาตรา 795 ในภาพรวมในแง่ของ "เป้าหมายของการศึกษาในกระบวนการอบรมสร้างมนุษย์และสิทธิในการศึกษาของแต่ละบุคคล" กระบวนการนี้ประกอบด้วยหลักการหลายประการ เช่น "การดำเนินการแบบองค์รวม" "การมุ่งเน้นไปที่การอบรมสร้างบุคคลทั้งครบ" "การพัฒนาในสถานะต่างๆ ของชีวิตทางร่างกาย ศีลธรรม สติปัญญา และจิตวิญญาณของแต่ละบุคคล" "การตระหนักถึงความสำคัญของความดีส่วนรวมของสังคม ตลอดจนสิทธิและหน้าที่" และ "การมีส่วนร่วมอย่างรับผิดชอบในสังคมและพระศาสนจักร" [2] หลักการเหล่านี้ให้โครงร่างทั่วไปสำหรับการศึกษาคาทอลิกในฐานะกระบวนการสำหรับแนวทางการอบรมแบบองค์รวม

ข้อคิดเห็นประการที่สองคือ นอกเหนือจากแนวคิดเรื่อง "บั้นปลายท้ายสุด" (finem ultimum) แล้ว แนวคิดด้านการศึกษาในกฎหมายพระศาสนจักรยังฟังดูเป็นเรื่องทางโลกด้วยคำนิยามที่กว้างๆ ของการศึกษา กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ ประมวลกฎหมายขาดแง่มุมทางศาสนาเกี่ยวกับความเข้าใจดั้งเดิมของการศึกษาคาทอลิก ตัวอย่างเช่น ขาดแนวคิดเรื่องการสอนคำสอนหรือการศึกษาและการอ่านพระคัมภีร์

José Maria Gonzàlez (2004) พยายามชี้แจงประเด็นนี้ให้กระจ่าง เขาเริ่มต้นข้อโต้แย้งด้วยการแยกแยะความแตกต่างระหว่างสองแง่มุม ได้แก่ ทางศาสนาและทางโลก ตลอดจนระหว่างการศึกษา (education) และการอบรม (formation) สำหรับเขา คำนิยามของการศึกษาคือ "ทิศทางที่มุ่งไปสู่การเรียนรู้อย่างเป็นระบบในสาขาวิชาความรู้ทั้งทางโลกและทางศาสนา" จากนั้นเขาได้ให้แนวคิดเกี่ยวกับการอบรมว่าเป็นการ "ปลูกฝังมาตรฐานและนิสัยของพฤติกรรมและการกระทำ และมุ่งเป้าไปที่บุคคลในฐานะปัจเจกชน ไม่ใช่มุ่งเป้าไปที่กลุ่มหรือชนชั้น และไม่เกี่ยวข้องกับการให้ใบประกาศนียบัตรหรือปริญญาบัตร" [3] กล่าวง่ายๆ คือ การแยกแยะความแตกต่างทั้งสองแง่มุมของ Gonzàlez ยังสื่อถึงการพัฒนามนุษย์ในสองระดับด้วย ในระดับแรก การศึกษาเป็นเพียงเรื่องของสติปัญญาของมนุษย์ เมื่อการศึกษาสามารถอ้างอิงได้เพียงความรู้ทางศาสนาหรือทางโลกเท่านั้น ในระดับที่สูงกว่า สิ่งที่นิยามว่าเป็นการศึกษาที่แท้จริงจะต้องมุ่งเป้าไปที่แนวทางแบบองค์รวมของการอบรมมนุษย์ ซึ่งได้แก่ ทางร่างกาย ทางศีลธรรม และทางสติปัญญา ในทางไวยากรณ์ integram personae humanae formationem (การอบรมสร้างบุคคลมนุษย์อย่างครบถ้วน) เป็นกรรมตรงของ vera educatio (การศึกษาที่แท้จริง) ยิ่งไปกว่านั้น อนุประโยคที่ว่า spectantem ad finem eius ultimum et simul ad bonum commune societatum (ซึ่งมองไปถึงบั้นปลายท้ายสุดของเขาหรือเธอ ตลอดจนความดีส่วนรวมของสังคม) จะต้องเป็นที่เข้าใจว่าเป็นจุดมุ่งหมายที่ชัดเจนและแน่นอนของ "การศึกษาที่แท้จริง" และ "การอบรมสร้างบุคคลมนุษย์อย่างครบถ้วน" ภายในธรรมประเพณีคาทอลิก โดยสรุปแล้วก็เพื่อความดีส่วนรวมและภายใต้กฎหมายสูงสุดที่ว่า salus animarum (ความรอดของวิญญาณ)

อย่างไรก็ตาม นักเขียนเหล่านั้น ทั้ง Euart และ Gonzàlez ได้พยายามทำความเข้าใจว่าหลักการสำคัญของการศึกษาคาทอลิกตามมาตรา 795 คืออะไร ซึ่งไม่ว่าจะเป็นการศึกษาหรือการอบรม แง่มุมทางสติปัญญาหรือทางศีลธรรม ล้วนถูกบูรณาการเข้าไว้ด้วยกันในแนวทางแบบองค์รวมของการศึกษาที่แท้จริงภายใต้บทบัญญัติของประมวลกฎหมาย

จริงๆแล้ว CIC 795 นำมาจาก GE 1

เรายังมีความรู้สึกอีกว่า มาตรา 795 ได้รับแรงบันดาลใจจากย่อหน้าที่หนึ่งของเอกสาร Gravissimum Educationis ซึ่งเป็นคำประกาศว่าด้วยการศึกษาคริสตชนของสังคายนาวาติกันครั้งที่ 2 เพื่ออธิบายประเด็นนี้ให้ชัดเจน ตารางด้านล่างแสดงให้เห็นว่าประโยคและวลีที่ขีดเส้นใต้ของเอกสาร Gravissimum Educationis ข้อ 1 ได้ถูกนำมาพิจารณาในมาตรา 795 ยกเว้นคำอธิบายบางส่วนที่ถูกเลือกออกไปจากประมวลกฎหมาย หลักการเหล่านั้นสามารถเน้นย้ำได้ดังต่อไปนี้:

เพื่อให้ชัดเจนยิ่งขึ้น ตารางด้านล่างคือการเปรียบเทียบระหว่าง
(1) หลักการของการศึกษาที่พบในมาตรา 795
(2) ส่วนต่างๆ ของ Gravissimum Educationis ข้อ 1 ที่มีความคล้ายคลึงกับถ้อยคำในมาตรา 795 และ
(3) หลักการอื่นๆ บางประการของ Gravissimum Educationis ข้อ 1 ที่ถูกเลือกออกไป 

 ดังนี้...

เป็นที่ชัดเจนมากว่ามาตรา 795 เป็นผลผลิตที่ถูกอนุมานมาจาก Gravissimum Educationis ข้อ 1 โดยมีการอ้างอิงนำมาจากสมณสาส์น Divini illius Magistri ของสมเด็จพระสันตะปาปาปิอุสที่ 11 ว่าด้วยการศึกษาคริสตชน ข้อ 50, 69-71, 83-85 และ Gaudium et Spes ข้อ 1 แม้ว่าวลีและประโยคที่ขีดเส้นใต้ของ Gravissimum Educationis ข้อ 1 จะมีถ้อยคำไม่เหมือนกันทุกประการกับมาตรา 795 แต่ก็ได้รับการปรับปรุงใหม่และแปลเป็นคำศัพท์ทางกฎหมายที่เหมาะสมของประมวลกฎหมาย ดังนั้น เราจึงยังไม่ทราบแน่ชัดว่าเหตุใดหลักการเหล่านั้นจึงถูกตัดออกไปในระหว่างกระบวนการนิติบัญญัติ ในเบื้องต้น เราสามารถสรุปได้ว่ามาตรา 795 ให้ความหมายกว้างๆ ของการศึกษาที่แท้จริงซึ่งมุ่งมั่นไปสู่แนวทางแบบองค์รวมของการอบรมมนุษย์เท่านั้น กฎหมายมาตรานี้ได้รับแรงบันดาลใจจาก Gravissimum Educationis ข้อ 1 ซึ่งมีชื่อว่า "ความหมายของสิทธิสากลในการศึกษา" โดยทำหน้าที่เป็นบทนำสำหรับเอกสาร Gravissimum Educationis ทั้งฉบับ ยิ่งไปกว่านั้น มาตรา 795 ยังมีการอ้างอิงพิเศษถึงหลักการอื่นๆ ซึ่งเราจะอภิปรายในรายละเอียดในส่วนสุดท้ายของบทนี้

เราพบว่าคำนิยามของการศึกษาคาทอลิกนั้นค่อนข้างเป็นคำทั่วๆ ไป ตามสมมติฐานแล้ว ทั้งนักการศึกษาคาทอลิกและนักการศึกษาทางโลกต่างก็มีองค์ประกอบบางอย่างร่วมกันในฐานะเค้าโครงทางการศึกษาทั่วไปในบางแง่มุม แต่เป็นที่แน่นอนว่าหลักการเหล่านั้นไม่ได้เกิดขึ้นมาจากความว่างเปล่า ในทางกลับกัน หลักการเหล่านั้นได้รับการพัฒนาและส่งต่อมายังบทบัญญัติของประมวลกฎหมายพระศาสนจักรในปัจจุบัน เพื่อให้เข้าใจมากขึ้นเกี่ยวกับการพัฒนาทางประวัติศาสตร์ตลอดจนองค์ประกอบที่พบในมาตรา 795 เราจะทำการสืบค้นว่าแนวคิดและความคิดเกี่ยวกับการศึกษาคาทอลิกได้รับการแนะนำผ่านช่วงเวลาต่างๆ มาได้อย่างไร ความคิดเห็นที่แตกต่างกันของบรรดาปิตาจารย์ของพระศาสนจักร นักปรัชญา นักเทววิทยา นักกฎหมายพระศาสนจักร และนักการศึกษาในเรื่องนี้คืออะไร? และแม้แต่ในตัวเนื้อหาเอง มีการเปลี่ยนแปลงกระบวนทัศน์หรือมีหลักการที่เป็นจุดเน้นในการศึกษาของพวกเขาอย่างไร?

กว่าจะมาเป็น GE 1 และ CIC 795

John L. Elias (2002) ผู้เขียนหนังสือ A History of Christian Education: Protestant, Catholic, and Orthodox Perspectives [5] ได้ตรวจสอบการพัฒนาทางประวัติศาสตร์ของหัวข้อนี้อย่างละเอียดถี่ถ้วน ธรรมประเพณีของคริสตชน ไม่ว่าจะเป็นโปรเตสแตนต์ คาทอลิก หรือออร์โธดอกซ์ ล้วนก่อกำเนิดมาจากรากเหง้าร่วมกัน นั่นคือ ในตัวบุคคลของพระเยซูคริสต์ บรรดาอัครสาวก และในหมู่ชุมชนคริสตชนยุคแรก ตลอดเส้นทางการพัฒนาทางประวัติศาสตร์ มีการอภิปรายถึงหัวข้อต่างๆ มากมายเกี่ยวกับการศึกษาคริสตชน ตัวอย่างเช่น การเปลี่ยนแปลงจากการสอนศาสนาไปสู่การศึกษาหลักคำสอน ความตึงเครียดระหว่างการศึกษาแบบดั้งเดิม (พระคัมภีร์และงานเขียนของบรรดาปิตาจารย์) และการศึกษาศิลปวิทยาการคลาสสิกที่ได้รับการฟื้นฟู (ศิลปศาสตร์ และวิทยาการอื่นๆ) ในบางช่วงของประวัติศาสตร์ มีการเปลี่ยนแปลงกระบวนทัศน์จากระบบอัสมาจารย์ (scholasticism) ไปสู่แนวทางมนุษยนิยม ซึ่งได้รับการขยายผลโดยนักปรัชญาและนักการศึกษาในยุคฟื้นฟูศิลปวิทยาและยุคเรืองปัญญา และเมื่อไม่นานมานี้ ความผูกขาดด้านการศึกษา ซึ่งครั้งหนึ่งเคยเป็นของอำนาจปกครองทางศาสนา ได้เปลี่ยนมือไปสู่อำนาจของรัฐ

การสืบค้นของเราจะเริ่มต้นจากช่วงเวลาที่พระศาสนจักรมีความเข้าใจในบทบาทและพันธกิจด้านการสอนของตน (ตั้งแต่สมัยพระเยซู งานเขียนของปิตาจารย์แห่งพระศาสนจักรยุคแรกเริ่ม ระบบอัสมาจารย์) จากนั้นคือปฏิกิริยาตอบสนองต่อการปฏิรูป (สังคายนาแห่งเมืองเตรนท์ ยุคฟื้นฟูศิลปวิทยา การก้าวขึ้นมาของคณะนักบวชสำหรับงานแพร่ธรรมด้านโรงเรียน) และยุคก่อนสังคายนาวาติกันครั้งที่ 2 ภายหลังสังคายนาวาติกันครั้งที่ 2 พระศาสนจักรยังคงรักษาบทบาทด้านการสอนต่อสังคมมนุษย์อย่างไม่ลดละในแง่ของหน้าที่สั่งสอนและพันธกิจของการศึกษาคาทอลิก ในขณะที่มาตรา 795 ได้เป็นพยานยืนยันแล้วด้วยแนวคิดเรื่องการศึกษาที่แท้จริงและแนวทางแบบองค์รวมสำหรับการอบรมมนุษย์

นอกจากนี้ เราจะพยายามอภิปรายถึงสิ่งที่ Gonzàlez ได้ชี้ให้เห็น นั่นคือความแตกต่างระหว่างสองแง่มุม: การศึกษาและการอบรม (education vs formation) ตลอดจนความขัดแย้งแบบทวิภาคระหว่างการศึกษาทางศาสนาซึ่งมุ่งเน้นไปที่การศึกษาพระคัมภีร์และหลักคำสอน กับการแข่งขันของการศึกษาแบบคลาสสิกและวิทยาศาสตร์ทางโลก และล่าสุด การแข่งขันครั้งใหม่จะเกิดขึ้นระหว่างความหมกมุ่นอย่างแท้จริงในความรู้ทางวิทยาศาสตร์ กับจุดประสงค์ทางจิตวิญญาณและธรรมประเพณีของการศึกษาคริสตชน ซึ่งก็คือการเป็นหนึ่งเดียวกับพระเจ้า และความมุ่งมั่นเพื่อความรอดของวิญญาณ

 อ่านต่อ...

เพื่อที่เราจะเข้าใจความหมายของ "การศึกษาคาทอลิก" ที่แท้จริง เราจำเป็นต้องศึกษาเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์ ตามบทความด้านล่างนี้...

  วิวัฒนาการศึกษาคาทอลิก ในประวัติศาสตร์โลก
History of Catholic Education

แล้วปัจจุบัน อะไรคืองานพันธกิจของ "การศึกษาคาทอลิก" อย่างแท้จริง...

  การศึกษาคาทอลิก ตามจิตตารมณ์สังคายนาวาติกันที่ 2
Catholic Education and Spirit of Second Vatican Council

เชิงอรรถ

[1] Code of Canon Law: Latin-English Translation: New Translation, [In Latin - English], (Washington (D.C.): Canon law society of America, 1999), 260.

[2] Sharon A. Euart, "Title III Catholic Education," in New Commentary on the Code of Canon Law, ed. John P. Beal, James A. Coriden, and Thomas J. Green (New York: Paulist, 2000), 954.

[3] José Maria Gonzàlez del Valle, "Title III: Catholic Education," in Code of Canon Law Annotated: Prepared under the Responsibility of the Instituto Martin de Azpilcueta, ed. Ernest Caparros, Michel Thériault, and Jean Thorn (Montréal: Wilson & Lafleur, 2004), 617.

[4] GE, §1, Second Vatican Council, "Gravissium Educationis: Declaration on Christian Education," in At the Heart of the Church: Selected Documents of Catholic Education, ed. Thomas C. Hunt and Ronald J. Nuzzi (United States: Alliance for Catholic Education Press, 2012), 61-2.

"Gravissium Educationis: no.1
The Meaning of the Universal Right to an Education

All men of every race, condition and age, since they enjoy the dignity of a human being, have an inalienable right to an education (5) that is in keeping with their ultimate goal, their ability, their sex, and the culture and tradition of their country, and also in harmony with their fraternal association with other peoples in the fostering of true unity and peace on earth. For a true education aims at the formation of the human person in the pursuit of his ultimate end and of the good of the societies of which, as man, he is a member, and in whose obligations, as an adult, he will share.

Therefore children and young people must be helped, with the aid of the latest advances in psychology and the arts and science of teaching, to develop harmoniously their physical, moral and intellectual endowments so that they may gradually acquire a mature sense of responsibility in striving endlessly to form their own lives properly and in pursuing true freedom as they surmount the vicissitudes of life with courage and constancy. Let them be given also, as they advance in years, a positive and prudent sexual education. Moreover they should be so trained to take their part in social life that properly instructed in the necessary and opportune skills they can become actively involved in various community organizations, open to discourse with others and willing to do their best to promote the common good.

This sacred synod likewise declares that children and young people have a right to be motivated to appraise moral values with a right conscience, to embrace them with a personal adherence, together with a deeper knowledge and love of God. Consequently it earnestly entreats all those who hold a position of public authority or who are in charge of education to see to it that youth is never deprived of this sacred right. It further exhorts the sons of the Church to give their attention with generosity to the entire field of education, having especially in mind the need of extending very soon the benefits of a suitable education and training to everyone in all parts of the world.

 

ความหมายของสิทธิสากลในการศึกษา

มนุษย์ทุกคน ทุกเชื้อชาติ ทุกสภาพชีวิต และทุกวัย เนื่องจากมีศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์ จึงมีสิทธิอันจะล่วงละเมิดมิได้ในการรับการศึกษา ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายสูงสุด ความสามารถ เพศสภาพ และวัฒนธรรมประเพณีของประเทศชาติของตน อีกทั้งต้องสอดคล้องกับความสัมพันธ์ฉันพี่น้องกับชนชาติอื่น ๆ ในการส่งเสริมความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันและสันติภาพที่แท้จริงบนโลก เพราะการศึกษาที่แท้จริงนั้น มุ่งหวังที่จะอบรมพัฒนามนุษย์ให้บรรลุถึงเป้าหมายสูงสุดของตน และเพื่อความดีส่วนรวม (common good) ของสังคมที่เขาเป็นสมาชิกอยู่ และเมื่อเจริญวัยเป็นผู้ใหญ่ เขาจะได้มีส่วนร่วมรับผิดชอบในสังคมนั้น

ดังนั้น เด็กและเยาวชนจึงต้องได้รับการช่วยเหลือ โดยอาศัยความก้าวหน้าทางจิตวิทยาและศิลปวิทยาการด้านการสอน เพื่อพัฒนาศักยภาพทางร่างกาย ศีลธรรม และสติปัญญาของตนอย่างกลมกลืน เพื่อให้พวกเขาค่อย ๆ เกิดความตระหนักรู้ในความรับผิดชอบอย่างมีวุฒิภาวะ ในการเพียรพยายามดำเนินชีวิตของตนอย่างถูกต้องและแสวงหาเสรีภาพที่แท้จริง พร้อมทั้งสามารถฟันฝ่าอุปสรรคความผันผวนของชีวิตด้วยความกล้าหาญและมั่นคง และเมื่อพวกเขาเจริญวัยขึ้น ควรให้พวกเขาได้รับการศึกษาเรื่องเพศอย่างถูกต้องและรอบคอบ ยิ่งกว่านั้น พวกเขาควรได้รับการฝึกฝนให้รู้จักมีส่วนร่วมในสังคม โดยได้รับการอบรมทักษะที่จำเป็นและเหมาะสม เพื่อให้สามารถเข้าไปมีส่วนร่วมอย่างแข็งขันในองค์กรต่าง ๆ ของชุมชน เปิดรับการเสวนากับผู้อื่น และพร้อมที่จะทำหน้าที่ของตนอย่างดีที่สุดเพื่อส่งเสริมความดีส่วนรวม

สังคายนาศักดิ์สิทธิ์ (sacred synod) นี้ ขอประกาศเช่นกันว่า เด็กและเยาวชนมีสิทธิที่จะได้รับการกระตุ้นเตือนให้รู้จักประเมินคุณค่าทางจริยธรรมด้วยมโนธรรมที่ถูกต้อง (right conscience) และน้อมรับคุณค่าเหล่านั้นด้วยความศรัทธาส่วนตน ควบคู่ไปกับการรู้จักและรักพระเจ้าอย่างลึกซึ้งยิ่งขึ้น ด้วยเหตุนี้ สังคายนาจึงขอร้องอย่างจริงจังต่อผู้มีอำนาจหน้าที่ในบ้านเมืองและผู้รับผิดชอบด้านการศึกษา ให้ช่วยกันดูแลมิให้เยาวชนต้องถูกลิดรอนสิทธิอันศักดิ์สิทธิ์นี้เป็นอันขาด นอกจากนี้ ยังขอเรียกร้องให้บรรดาบุตรของพระศาสนจักร ได้อุทิศความสนใจด้วยความใจกว้างต่องานด้านการศึกษาในทุกมิติ โดยตระหนักเป็นพิเศษถึงความจำเป็นที่จะต้องเร่งขยายประโยชน์ของการศึกษาและการอบรมที่เหมาะสมไปสู่ทุกคนในทุกมุมโลกโดยเร็ว

 

[5] John L. Elias, A History of Christian Education: Protestant, Catholic, and Orthodox Perspectives, 1 ed. (United States: Krieger Publishing Company, 2002).