เมื่อใดก็ตามที่มีคนกล่าวอ้างอย่างคลุมเครือและเหมารวมว่า "พระศาสนจักรต่อต้านวิทยาศาสตร์" สิ่งสำคัญคือต้องตั้งคำถามว่าคำกล่าวนี้มีความหมายว่าอย่างไร หากรับฟังตามตัวอักษร ข้อกล่าวอ้างนี้คงจะหมายความว่าพระศาสนจักร หรืออย่างน้อยก็ลำดับชั้นการปกครองของพระศาสนจักร ต่อต้านกระบวนการทางวิทยาศาสตร์โดยรวมทั้งหมด

กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ ไม่ควรมีใครเป็นนักวิทยาศาสตร์ ห้องปฏิบัติการควรถูกรื้อถอน การทดลองทางวิทยาศาสตร์ไม่ควรเกิดขึ้น ไม่ควรมีการรายงานผลการทดลอง เราไม่ควรใช้วิทยาศาสตร์ในการพัฒนาเทคโนโลยีเพื่อพัฒนาชีวิตมนุษย์ และวรรณกรรมทางวิทยาศาสตร์ทั้งหมดที่พัฒนาขึ้นในศตวรรษก่อนๆ ควรถูกระงับ

เพียงแค่พิจารณาสักครู่ก็จะเห็นได้ชัดว่าพระศาสนจักรไม่ได้มีทัศนคติเช่นนั้นต่อวิทยาศาสตร์เลย ในทางตรงกันข้าม เอกสารของพระศาสนจักรเผยให้เห็นถึงประวัติศาสตร์การยกย่องวิทยาศาสตร์ของคาทอลิก

ลองพิจารณาข้อความอ้างอิงจากหนังสือคำสอนข้อนี้ ซึ่งเป็นเพียงข้อหนึ่งในอีกหลายๆ ข้อ:

คำถามเกี่ยวกับจุดกำเนิดของโลกและของมนุษย์ได้ตกเป็นเป้าหมายของการศึกษาทางวิทยาศาสตร์มากมาย ซึ่งได้เสริมสร้างความรู้ของเราเกี่ยวกับอายุและมิติของจักรวาล การพัฒนาของรูปแบบชีวิต และการปรากฏขึ้นของมนุษย์ได้อย่างยอดเยี่ยม การค้นพบเหล่านี้เชิญชวนให้เรายิ่งชื่นชมความยิ่งใหญ่ของพระผู้สร้างมากยิ่งขึ้น กระตุ้นให้เราขอบพระคุณพระองค์สำหรับผลงานทั้งหมดของพระองค์ ตลอดจนสำหรับความเข้าใจและปรีชาญาณที่พระองค์ประทานให้แก่นักวิชาการและนักวิจัย (CCC 283)

พระศาสนจักรดำเนินงานระบบหอดูดาวทางดาราศาสตร์ของตนเอง ตลอดจนมีองค์กรพิเศษที่อุทิศให้กับการยกย่องวิทยาศาสตร์ นั่นคือ สมณสถาบันวิทยาศาสตร์ (Pontifical Academy of Sciences) สมาชิกของสถาบันนี้รวมถึงนักวิทยาศาสตร์ผู้ทรงคุณวุฒิหลายท่าน รวมถึงผู้ได้รับรางวัลโนเบลหลายคน และพวกเขาได้รับการแต่งตั้งเข้าสู่สถาบันโดยพิจารณาจากผลงานที่อุทิศให้กับวิทยาศาสตร์ โดยไม่คำนึงว่าพวกเขาจะเป็นคาทอลิกหรือแม้แต่จะเชื่อในพระเจ้าหรือไม่ สมาชิกที่ผ่านมาได้แก่นักวิทยาศาสตร์ชื่อดังเช่น นีลส์ บอร์, อเล็กซานเดอร์ เฟลมิง, แวร์เนอร์ ไฮเซนเบิร์ก, สตีเฟน ฮอว์คิง, มักซ์ พลังค์, เออร์เนสต์ รัทเทอร์ฟอร์ด และเอร์วิน ชเรอดิงเงอร์

จากหลักฐานทั้งหมดนี้ จึงเห็นได้ชัดว่าข้อกล่าวหาที่ว่าพระศาสนจักร "ต่อต้าน" วิทยาศาสตร์นั้น เป็นการกล่าวเกินจริงแบบเหมารวมและไม่ยุติธรรม เมื่อกล่าวในรูปแบบที่ครอบคลุมไปเสียทุกอย่างเช่นนี้ ข้อกล่าวอ้างนี้ก็เป็นสิ่งที่ไม่สามารถปกป้องได้เลย

แต่ข้อกล่าวอ้างในเวอร์ชันที่แคบลงมาสามารถปกป้องได้หรือไม่ ในจุดนี้ หลายคนอาจชี้ไปที่กรณีของกาลิเลโอในศตวรรษที่ 1600 ซึ่งเกี่ยวข้องกับคำถามที่ว่าโลกหรือดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลางของจักรวาล อันที่จริง กรณีของกาลิเลโอเป็นเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์แทบจะเพียงเหตุการณ์เดียวที่ถูกอ้างถึงเพื่อแสดงว่าพระศาสนจักร "ต่อต้าน" วิทยาศาสตร์

กรณีของกาลิเลโอมีความซับซ้อนเกินกว่าที่เราจะเจาะลึกได้ในที่นี้ ขอเพียงกล่าวว่าวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ไม่ได้ยอมรับมุมมองใดมุมมองหนึ่งที่ถกเถียงกันในศตวรรษที่ 1600 ว่าถูกต้อง ทั้งโลกและดวงอาทิตย์ต่างก็ไม่ได้เป็นศูนย์กลางหนึ่งเดียวของจักรวาล หากจักรวาลจะมีศูนย์กลางด้วยซ้ำ และวัตถุทั้งสองก็โคจรรอบศูนย์กลางมวลของระบบสุริยะ ซึ่งอยู่ใกล้แต่ไม่ได้อยู่ภายในดวงอาทิตย์เสมอไป

น่าเสียดายที่ในยุคเรืองปัญญา กรณีของกาลิเลโอได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของเรื่องเล่าต่อต้านคาทอลิกที่พยายามสร้างความเสียหายแก่พระศาสนจักร โดยการวาดภาพกาลิเลโอว่าเป็น "มรณสักขีเพื่อวิทยาศาสตร์" และพระศาสนจักรเป็นผู้ที่ต่อต้านกระบวนการทางวิทยาศาสตร์โดยพื้นฐาน

สิ่งนี้เพิกเฉยต่อประวัติศาสตร์อันยาวนานของการอุทิศผลงานทางวิทยาศาสตร์ ซึ่งไม่เพียงแต่เกิดจากคาทอลิกเท่านั้น แต่ยังรวมถึงผู้ที่เป็นนักบวชในพระศาสนจักรด้วย นักวิทยาศาสตร์คาทอลิกชื่อดังก่อนยุคของกาลิเลโอ ได้แก่ โรเบิร์ต กรอสเซเทสต์ (ประมาณ ค.ศ. 1174–1253), อัลเบิร์ตผู้ยิ่งใหญ่ (ประมาณ ค.ศ. 1206–1280), โรเจอร์ เบคอน (ประมาณ ค.ศ. 1214–1294), วิลเลียมแห่งอ็อกคัม (ประมาณ ค.ศ. 1288–ประมาณ 1348), นิโคลัสแห่งคูซา (ค.ศ. 1401–1464), โทมัส ลินาเคอร์ (ประมาณ ค.ศ. 1460–1524) และนิโคลัส โคเปอร์นิคัส (ค.ศ. 1475–1543)

นับตั้งแต่ยุคของกาลิเลโอ นอกเหนือจากฆราวาสคาทอลิกทั้งชายและหญิงนับไม่ถ้วนที่เป็นนักวิทยาศาสตร์ บรรดานักบวชที่อุทิศผลงานอันยิ่งใหญ่ให้กับวิทยาศาสตร์ยังรวมถึง บิดาแห่งพันธุศาสตร์ เกรกอร์ เมนเดล (ค.ศ. 1822–1884) และบิดาแห่งจักรวาลวิทยาบิ๊กแบง บาทหลวงชอร์ช เลอแมตร์ (ค.ศ. 1894–1966)

เมื่อพิจารณาจากสิ่งเหล่านี้ทั้งหมด เหตุการณ์ของกาลิเลโอจึงเป็นข้ออ้างที่อ่อนแอเกินไปโดยสิ้นเชิงที่จะสนับสนุนข้อกล่าวหาที่ว่าพระศาสนจักร "ต่อต้าน" วิทยาศาสตร์

อย่างไรก็ตาม บ่อยครั้งที่ข้อพิพาทที่แท้จริงไม่ได้เกี่ยวกับวิทยาศาสตร์ บ่อยครั้งเหลือเกินที่ข้อกล่าวหาเรื่องการ "ต่อต้าน" วิทยาศาสตร์เป็นเพียงตัวแทนสำหรับข้อร้องเรียนอื่น โดยปกติแล้ว มันมักจะเกี่ยวกับคำสอนทางศีลธรรมของคาทอลิก เช่น คำสอนเกี่ยวกับการทำแท้งหรือเรื่องเพศของมนุษย์ การอภิปรายหัวข้อเหล่านี้แบบประเด็นต่อประเด็นนั้นเกินขอบเขตสิ่งที่เราสามารถทำได้ในที่นี้ แต่วิทยาศาสตร์ไม่ใช่สิ่งที่อยู่ในข้อพิพาท ในทางกลับกัน หลักการทางศีลธรรมและปรัชญาต่างหากที่เป็นศูนย์กลางของความไม่ลงรอยกัน

หากผู้คนมีความไม่ลงรอยกันทางศีลธรรมหรือปรัชญากับพระศาสนจักร พวกเขาควรจะซื่อสัตย์เกี่ยวกับเรื่องนี้และพูดออกมาตรงๆ แทนที่จะสร้างข้อกล่าวหาที่ไม่ยุติธรรมและไม่ถูกต้องแม่นยำว่าพระศาสนจักรต่อต้านวิทยาศาสตร์เสียเอง!