โดยทั่วไปและในทางแพ่ง โรงเรียนคาทอลิกเป็นที่เข้าใจกันว่าเป็นภาคเอกชนซึ่งมีลักษณะเฉพาะที่แตกต่างจากโรงเรียนรัฐบาล เป็นชุมชนที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานของความเชื่อซึ่งมีสถานะเป็นนิติบุคคลทั้งทางกฎหมายพระศาสนจักรและทางกฎหมายแพ่ง กล่าวอีกนัยหนึ่ง ภาคเอกชนนี้ผูกพันตามทั้งกฎหมายแพ่งและกฎหมายพระศาสนจักร หากกฎหมายแพ่งไม่ขัดแย้งกับกฎหมายของพระเจ้า ชาวคาทอลิกก็ต้องผูกพันและปฏิบัติตามในทางกฎหมายพระศาสนจักรด้วย [1] อย่างไรก็ตาม โรงเรียนคาทอลิกไม่ได้จำกัดตัวเองอยู่แค่การให้บริการแก่ชุมชนคริสตชนเท่านั้น เด็กจากครอบครัวและชุมชนใดๆ ก็สามารถรับเข้าเรียนในโรงเรียนได้ ดังนั้น โรงเรียนคาทอลิกจึงกลายเป็นพื้นที่สาธารณะเพื่อจุดประสงค์ทางการศึกษาสำหรับทุกคนในสังคม

หนึ่งในเป้าหมายของการศึกษาคาทอลิกในกฎหมายพระศาสนจักรมาตรา 795 คือเพื่อ "ความดีส่วนรวมของสังคม" เอกสาร Dignitatis humanae ข้อ 6 อธิบายความดีส่วนรวมไว้ว่าเป็น "เงื่อนไขเหล่านั้นของการดำรงชีวิตในสังคมที่เอื้อให้ผู้คนสามารถพัฒนาคุณสมบัติของตนเองได้อย่างเต็มที่และง่ายดายที่สุด" ในขณะที่เอกสาร Gaudium et spes ข้อ 26 อธิบายความดีส่วนรวมในทำนองเดียวกันว่าเป็น "ผลรวมทั้งหมดของเงื่อนไขทางชีวิตสังคมที่เอื้อให้กลุ่มและบุคคลสามารถบรรลุถึงความสมบูรณ์ของตนได้อย่างเต็มที่และรวดเร็วยิ่งขึ้น" ดังนั้น การศึกษาคาทอลิกจึงเป็นการอบรมสร้างนักเรียนให้มี "สำนึกรับผิดชอบ" "การใช้เหตุผลอย่างถูกต้อง" และมีส่วนร่วมอย่างแข็งขันในสังคม กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ การมีพันธะทางศีลธรรมเพื่อความดีส่วนรวมสำหรับผู้อื่นและสังคม อย่างไรก็ตาม ความดีส่วนรวมในมาตรา 795 (bonum commune societatum) นั้นแตกต่างจากความดีส่วนรวมในมาตรา 223 (boni communis Ecclesiae) [2] ประการหลังมีองค์ประกอบเฉพาะของพันธกิจภายในพระศาสนจักร (missio ad intra) ในขณะที่งานแพร่ธรรมด้านโรงเรียนมีไว้เพื่อความดีส่วนรวมของสังคม ซึ่งต้องทำความเข้าใจว่าเป็นพันธกิจของพระศาสนจักรที่มีต่อโลก (missio ad gentes)

เราอาจมีความรู้สึกว่าโรงเรียนคาทอลิกบางแห่งมีไว้สำหรับชนชั้นนำ ในความเป็นจริง ไม่ใช่ว่าโรงเรียนคาทอลิกทุกแห่งจะมีลักษณะเช่นนั้น มีเพียงไม่กี่แห่งในแต่ละท้องถิ่น สถาบันคาทอลิกแต่ละแห่งมีประวัติศาสตร์และความก้าวหน้าของตนเอง ขึ้นอยู่กับปัจจัยและสถานการณ์ทางสังคมและการเงิน โรงเรียนบางแห่งอาจมีชื่อเสียงในด้านมาตรฐานการศึกษาที่สูงกว่า แต่โรงเรียนคาทอลิกส่วนใหญ่มีไว้สำหรับนักเรียนทั่วไป ในหลายประเทศ เพื่อรักษามาตรฐานดังกล่าวไว้ จำเป็นต้องได้รับการสนับสนุนทางการเงินอย่างมากโดยปราศจากเงินอุดหนุนจากรัฐ ภาระทางการเงินจึงตกอยู่กับค่าธรรมเนียมของสถาบันและการสนับสนุนเพิ่มเติมอื่นๆ จากบิดามารดา ดังนั้น ข้อกังวลของพวกเขาจึงไม่ได้มีแค่ความท้าทายทางการเงินเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการแข่งขันกับโรงเรียนเอกชนอื่นๆ ด้วย พวกเขาต้องรักษาไว้ไม่เพียงแค่ชื่อเสียงที่ดีในฐานะโรงเรียนคาทอลิก แต่ยังต้องมีผลการดำเนินงานและความสำเร็จที่ดีเพื่อที่จะอยู่รอดในตลาดที่มีการแข่งขันสูงเหล่านี้

มาถึงจุดนี้ อาจมีคนเตือนความจำว่า แล้วอุดมคติของงานแพร่ธรรมด้านโรงเรียนเพื่อ "ความดีส่วนรวมของสังคม" หรือในบางแง่มุม เพื่อจุดประสงค์ด้านการกุศลและข้อกังวลทางสังคมล่ะ เป็นอย่างไร? อย่างน้อยในบริบทของไทย โรงเรียนที่มีมาตรฐานสูงเหล่านั้น ซึ่งส่วนใหญ่บริหารโดยนักบวช มักจะเปิดโอกาสให้นักเรียนยากจนเสมอผ่านวิธีการของโครงการทุนการศึกษา นอกจากนี้ ยังมีระบบความสัมพันธ์แบบพี่น้องในหมู่โรงเรียนคาทอลิกอีกด้วย โรงเรียนที่มีฐานะดีจะสนับสนุนโรงเรียนพี่น้องของตน ซึ่งตั้งอยู่ในชนบทและพื้นที่ห่างไกล ที่ซึ่งนักเรียนส่วนใหญ่เป็นคนยากจนและชนพื้นเมือง ขอย้ำอีกครั้งว่า ในบริบทของประเทศด้อยพัฒนา โรงเรียนเป็นส่วนหนึ่งของงานแพร่ธรรมของพระศาสนจักรและการดำเนินงานธรรมทูตเพื่อคนยากจนและผู้ถูกผลักไสให้อยู่ชายขอบ โรงเรียนบางแห่งอาจมีชื่อเสียงสำหรับนักเรียนจากสังคมชนชั้นสูง แต่นั่นคือมรดกตกทอดที่ได้รับการพัฒนาผ่านกระแสของประวัติศาสตร์ อย่างไรก็ตาม โรงเรียนเหล่านั้นจะต้องจับตามองไปที่ความดีส่วนรวมที่กล่าวถึงในทั้งกฎหมายมาตรา 223 และ 795 เสมอ กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ การสนับสนุนกิจกรรมภายในของพระศาสนจักรตลอดจนเพื่อสังคม

ความท้าทายคือจะสร้างสมดุลระหว่างองค์ประกอบเหล่านั้นสำหรับพันธกิจในปัจจุบันได้อย่างไร

เชิงอรรถ

 [1] “กฎหมายแพ่งซึ่งกฎหมายของพระศาสนจักรยอมตามนั้น ให้ถือปฏิบัติตามในกฎหมายพระศาสนจักรโดยมีผลเช่นเดียวกัน ตราบเท่าที่กฎหมายเหล่านั้นไม่ขัดต่อกฎหมายของพระเจ้า และเว้นแต่กฎหมายพระศาสนจักรจะบัญญัติไว้เป็นอย่างอื่น” 1983 CIC Can. 22.

[2] "ในการใช้สิทธิของตน คริสตชนผู้มีความเชื่อทั้งในฐานะปัจเจกบุคคลและที่รวมกลุ่มกันเป็นสมาคม จะต้องคำนึงถึงความดีส่วนรวมของพระศาสนจักร สิทธิของผู้อื่น และหน้าที่ของตนที่มีต่อผู้อื่น" 1983 CIC Can. 223, § 1.